Smeergeld is soms onontkoombaar

27 oktober 2010

De Nigeriaanse verkeersagent maakt een stopteken. Met een handgebaar wijst hij naar de kant van de weg, waar ik mijn auto moet parkeren. Het is weer eens zover. Op mijn reis door West-Afrika word ik voortdurend om onduidelijke redenen aangehouden. In Senegal kreeg ik het verwijt dat ik geen brandblusser bij me had, dit keer klaagt de agent dat op de achterkant van mijn Toyota Land Cruiser twee driehoekige rode stickers ontbreken. ‘Een ernstige overtreding’ , zegt hij. ‘De officiële boete bedraagt 10.000 naira (50 euro)’ .

Nederlandse bedrijven mogen in het buitenland geen smeergeld betalen, roepen politici. Een paar jaar geleden is zelfs een wet ingevoerd die het strafbaar maakt. Maar  in Afrika is smeergeld soms onontkoombaar. Als goed Nederlands staatsburger doe ik natuurlijk mijn uiterste best te gehoorzamen aan de wet, maar soms is er gewoon geen alternatief. Nederlanders die onder alle omstandigheden tegen smeergeld zijn zouden eens een week lang per auto door Nigeria moeten rijden. Benieuwd hoe ze er daarna over denken.

Anti-corruptie-organisatie Transparency International publiceerde deze week zijn jaarlijkse wereldwijde corruptieonderzoek. Nigeria is minder corrupt dan een paar jaar geleden, concluderen de onderzoekers, maar de gemiddelde Nigeriaan zegt weinig verbetering te zien. Sommige buitenlandse investeerders die ik sprak beweren dat de corruptie in Nigeria de afgelopen jaren juist is toegenomen. Vroeger kon je door koppig  weigeren nog wel eens onder het betalen van steekpenningen uitkomen, tegenwoordig lukt dat niet meer.

De verkeersagent kijkt me aan. Ik sta nu al vijftien minuten langs de kant van de weg. ‘Wat denk je ervan?’, vraagt hij. Ik antwoord dat ik me niet voor kan stellen dat ik echt twee driehoekige rode stickers op de achterkant van mijn auto moet hebben. Ik wijs naar het verleer dat voorbij komt, alleen bussen en vrachtwagens zijn voorzien van driehoekige stickers. Maar de agent is niet te vermurwen. Wel maakt hij een gebaar. ‘Omdat ik fan ben van het Nederlands voetbalelftal verlaag ik de boete naar 5000 naira.’ 

Nederlandse bedrijven zijn volop actief in Nigeria, dat met een bevolking van meer dan 140 miljoen een enorme afzetmarkt vertegenwoordigt. Heineken verkoopt er meer bier dan in Nederland, FrieslandCampina is een van belangrijkste zuivelleveranciers. Vrijwel alle Nederlandse bedrijven zijn principieel tegen smeergeld, maar off the record zeggen ze dat het soms onontkoombaar is. Anders wordt zaken doen in Afrika ondraaglijk: containers komen de haven niet uit, vergunningen laten maanden op zich wachten.

Je kunt natuurlijk besluiten om geen zaken te doen in corrupte landen, maar dan verliezen Nederlandse bedrijven belangrijke markten. Chinezen en andere Aziaten staan direct klaar om het over te nemen. Bovendien help je er Nigeria niet mee. Het zou mooi zijn als corruptie in een land verdwijnt door er als westers bedrijf geen zaken meer te doen, maar helaas is in de praktijk eerder het tegengestelde het geval. Westerse bedrijven zijn uit angst voor vervolging en de publieke opinie meestal terughoudend met smeergeld. Aziatische investeerders in Afrika hebben daar geen last van. 

Met een verhaal over hoe fantastisch ik Nigeria vind, probeer ik voor een laatste keer de agent van gedachten te laten veranderen. Zonder succes. Als ik hem even later 2000 naira toestop, ontsteekt hij zelfs in woede. ‘Ik kan hier ter plekke je auto in beslag nemen,’ dreigt hij. ‘Dan moet je naar de rechter.’ Ik schrik en haal snel 3000 naira extra tevoorschijn, hopend dat het nu niet te laat is. Tot mijn opluchting steekt de agent het geld zonder morren in zijn zak. ‘Goede reis’, zegt hij vrolijk.

Plaats een reactie

Nog geen reacties

Comments RSS

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s